Öte yandan ilk kez detaylandırılan "gıda israfı" verileri ise mutfaktaki acı reçeteyi gözler önüne serdi. İşte Türkiye’nin harcama kalıpları...
Cüzdanın Üç Büyük Ortağı: Konut, Ulaşım ve Gıda
TÜİK verilerine göre, Türkiye'deki hanelerin bütçe dağılımında temel ihtiyaçlar ezici bir üstünlüğe sahip. Vatandaşın yaptığı her 100 TL'lik harcamanın yaklaşık 67 TL'si sadece üç kaleme gidiyor.
En Yüksek Pay Alan Harcama Türleri
Konut ve Kira: %29,3
Ulaştırma: %20,5
Gıda ve Alkolsüz İçecekler: %17,3
Kira, faturalar ve mutfak masraflarından geriye kalan bütçeyle insani gelişime, geleceğe yatırım yapabilmek ise neredeyse imkansız. Toplam tüketim harcamalarında en düşük payı alan harcama türleri sırasıyla %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1,8 ile eğitim hizmetleri ve %2,2 ile sağlık harcamaları oldu.
Gelir Grupları Arasındaki Uçurum Harcamaya Yansıdı
TÜİK’in gelire göre sıralı %20’lik gruplar (en fakirden en zengine) analizi, refah seviyesinin harcama kalıplarını nasıl kökten değiştirdiğini gösteriyor.
En Fakir Kesim (Birinci %20'lik Grup): Hayatta kalma mücadelesi veriyor. Bu haneler bütçelerinin tam %38,7'sini konut ve kiraya, %29,2'sini ise gıda ve mutfağa ayırıyor. Bu iki kalemin toplamı bütçenin %67,9'unu yutarken, ulaşıma sadece %8,6 kalıyor.
En Zengin Kesim (Beşinci %20'lik Grup): Geliri yüksek olan haneler konut ve kiraya bütçelerinin %25,7'sini ayırırken, gıdaya sadece %12,4 harcıyor. Bu kesim, motorlu taşıt alımı, akaryakıt ve seyahat gibi ulaştırma harcamalarına %25 pay ayırarak dar gelirlinin yaklaşık üç katı daha fazla ulaşım gücüne sahip oluyor.
Tek Başına Yaşamanın Bedeli Ağır: %41'i Kiraya Gidiyor
Hanehalkı büyüklüğü, harcamaların yönünü belirleyen en net faktörlerden biri oldu. Tek başına eve çıkan vatandaşlar, barınma maliyetini bölüşemedikleri için bütçesel olarak ciddi bir yükün altında kalıyor:
Tek Kişilik Haneler: Toplam harcamalarının tam %41’ini konut ve kiraya yatırıyor. Gıdaya %14,3, ulaşıma ise %14,4 pay kalıyor.
6 ve Daha Fazla Kişilik Kalabalık Haneler: Bu hanelerde barınma maliyeti oransal olarak %24,4'e düşerken, boğaz sayısı arttığı için gıda harcamaları %23,7'ye tırmanıyor. ulaştırma ise %18,1 seviyesinde seyrediyor.
Gelir Kaynağı Değişince Rota da Değişiyor
Vatandaşın parasını kazandığı yöntem, harcama vizyonunu da etkiliyor. Maaşlı çalışanlar ile kendi işinin sahibi olan müteşebbislerin harcama tercihleri şu şekilde şekillendi:
| Temel Gelir Kaynağı | Konut ve Kira Payı | Gıda ve Mutfak Payı | Ulaştırma Payı |
| Maaş, Ücret, Yevmiye | %26,4 | %16,0 | %21,9 |
| Müteşebbis (Kendi İşinin Sahibi) | %25,5 | %17,0 | %25,9 |
Mutfağın Kara Deliği: En Çok Taze Meyve ve Sebze İsraf Ediliyor
TÜİK 2025 raporunun en çarpıcı bölümlerinden biri de hanehalklarının gıda israfı oranları oldu. Alım gücünün tartışıldığı bu dönemde, mutfakta çöpe giden besin gruplarının dağılımı şu şekilde kayıtlara geçti:
Taze Meyve ve Sebzeler: %39,7 (Çabuk bozulma ve fazla alım nedeniyle israfın zirvesinde)
Ekmek: %32,5 (Geleneksel tüketimde bayatlama kaynaklı çöpe gidiyor)
Süt ve Süt Ürünleri: %15,1 (Son kullanma tarihi geçmesi sebebiyle ziyan oluyor)
TÜİK, hanehalkı tüketim harcamalarına yönelik bir sonraki kapsamlı bültenin Mayıs 2027'de yayımlanacağını açıkladı.
