Yıllardır büyük bir yıkımla gelmesi beklenen olası Marmara depremine ilişkin yer bilimcilerden ezber bozan yeni bir değerlendirme geldi. Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş, Marmara Denizi'nin tabanındaki fay hattının davranışlarını inceleyen uzun dönemli GPS verilerini yorumladı. Fayın her noktasında aynı oranda kilitlenmediğini ve derin kesimlerde enerjiyi yavaşça boşalttığını belirten Bektaş, bu durumun İstanbul ve çevresini etkileyecek sarsıntının şiddetini öngörülen senaryoların altına çekebileceğini vurguladı.
BEKLENEN MARMARA DEPREMİ İÇİN UMUT VEREN SÜRÜNME ETKİSİ
Bektaş'ın dikkat çektiği mekanizmanın temelinde, fay hatlarındaki kilitlenme ve sismik literatürde "creep" olarak adlandırılan yavaş sürünme hareketleri yatıyor. Normal şartlarda faylar tamamen kilitlendiğinde, hareket edemedikleri için devasa bir stres biriktiriyor ve bu gerilim büyük bir depremle aniden boşalıyor. Karada yapılan uzun soluklu GPS ölçümleri, Anadolu levhasının her yıl yaklaşık 25 milimetre hızla batıya doğru hareket ederek bu gerilimi beslediğini gösteriyor. Ancak deniz tabanındaki dinamikler, karadakinden çok daha farklı bir tablo çiziyor.
Japon sismolog Uchida ve ekibinin 2019 yılında yayımladığı çalışmaya atıfta bulunan Prof. Dr. Bektaş, Marmara'nın derin kesimlerinde meydana gelen tekrarlayan küçük sarsıntıların 30-40 milimetre/yıla ulaşan bir sürünme hızına işaret ettiğini aktardı. Bu veri, Ana Marmara Fayı'nın tek parça halinde ve tamamen kilitli bir yapıda olmadığını kanıtlıyor. Aksine, fayın bazı derin bölgeleri enerjisini sürekli veya kısmi olarak yavaşça boşaltarak büyük bir patlamanın önüne geçiyor olabilir.
YÜKSEK ISI VE ZAYIF KAYAÇLAR SÜRTÜNMEYİ AZALTIYOR
Fayın derinliklerinde bu hayati kaymayı sağlayan unsurların başında yeraltı yapıları geliyor. Uzmanlara göre yeraltındaki akışkanlar, yüksek sıcaklık ve yapısal olarak zayıf kayaçlar adeta bir yağlayıcı işlevi görüyor. Bu unsurlar fay plakaları arasındaki sürtünmeyi ciddi oranda azaltarak derin kesimlerdeki sürünmeyi kolaylaştırıyor.
Sosyal medya hesabı üzerinden sismik mekanizmayı özetleyen Bektaş, "Zayıf sürtünme = Zayıf deprem enerjisi ve beklenenden küçük deprem" ifadelerini kullandı. Bu bilimsel okuma, fayın belirli bölümlerinde biriken tehlikeli gerilimin yıkıcı bir sismik patlama yerine sessiz bir kaymayla tahliye edildiğini ortaya koyuyor. Bilim dünyası şimdi, deniz altındaki hangi segmentlerin tam kilitli kaldığını ve hangilerinin enerjiyi güvenli şekilde tahliye etmeye devam ettiğini netleştirmek için araştırmalarını sürdürüyor.
