Emeklilik sistemi üzerindeki tartışmalar yaş ve prim günü etrafında şekillenirken, sigortalılık başlangıç tarihi milyonlarca çalışan için en büyük sorun olmaya devam ediyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Uzmanı Mehmet Akif Cenkci, staj ve çıraklık döneminde sisteme dahil edilen gençlerin karşılaştığı hakkaniyet problemini gündeme taşıdı. Çalışma hayatına erken yaşta adım atanların sadece birkaç aylık prim eksiği yaşamadığını belirten uzman isim, temel meselenin başlangıç tarihinin kabul edilmemesi olduğunu vurguladı.
Cenkci, mevcut mağduriyetin giderilmesi için gerçek kayıtların tespit edilerek makul bir borçlanma hakkı tanınmasını önerdi.
KISA VADELİ SİGORTA ENGELİ
Mevcut yasalar çerçevesinde stajyer ve çırakların sigortalılığı, normal hizmet akdiyle çalışanlardan farklı değerlendiriliyor. Bu dönemde yatırılan primler yalnızca kısa vadeli sigorta kollarını kapsadığı için, emekliliğin temelini oluşturan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına bir katkı sağlamıyor. Mevzuattaki teknik kayıtlar, emeklilik başlangıcını geriye çekemiyor. Teknik bir gerekçeye dayanan uygulamanın yıllar içinde büyük mağduriyetler yarattığını savunan Cenkci, sosyal güvenlik yasalarının toplumsal beklentileri karşılaması gerektiğini dile getirdi.
SİSTEMİN YÜKÜ ÇALIŞANA KALIYOR
Çırak ve stajyerlerin o dönemde çalışma hayatının bizzat içinde yer aldığını anımsatan SGK uzmanı, genç yaştaki bireylerin prim oranını veya sigorta kapsamını seçme şansının olmadığını aktardı. Uzman isim adaletsizliği, "Bugün staj veya çıraklık başlangıcının emeklilikte dikkate alınmasını isteyen kişi, genç yaşında hangi sigorta kolundan prim yatırılacağına kendisi karar vermedi. 'Benim uzun vadeli sigorta primimi de yatırın' deme imkânına sahip değildi. Kişinin belirleme imkânına sahip olmadığı geçmiş bir sistem tercihi, bugün bütün sonuçlarıyla kişinin üzerine bırakılmalı mıdır? Bence Türkiye artık bu soruya cevap vermelidir" cümleleriyle anlattı.
ÜÇ AŞAMALI ÇÖZÜM MODELİ
Aktüeryal ve mali dengeleri sarsmadan adil bir sistem kurulabileceğini bildiren Cenkci, herkesi koşulsuz başlangıçtan saymak yerine makul ve erişilebilir bir borçlanma modeli tasarlanmasını teklif etti. Belirlenen modele göre ilk olarak SGK, eğitim kurumları ve işyeri bildirimleri eşleştirilerek belgeli çalışma dönemleri kesinleştirilmeli. Ardından saptanan bu zaman dilimleri için uzun vadeli sigorta kolları üzerinden yasal borçlanma hakkı tanınmalı. Son aşamada ise vatandaşa sosyal devlet anlayışıyla uyumlu, ödenebilir tutarlar çıkarılmalı.
SİYASETİN ÖNÜNDEKİ 2027 SINAVI
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından sigorta başlangıç tarihinin giderek daha çok tartışıldığına işaret eden Cenkci, ufuktaki 2027 yılına ve olası erken seçim gündemine atıf yaptı. Yakın gelecekte siyaset kurumunun masasında kademeli emeklilik ile staj ve çıraklık sigortası dosyalarının yer alacağını vurgulayan yazar, konunun basit bir seçim vaadi olmaktan çıkarılması gerektiğini savundu. Cenkci, meselenin salt erken emeklilik beklentisini aştığını ifade ederek, "Asıl mesele, kişinin çalışma hayatıyla kurduğu ilk kayıtlı ilişkinin sosyal güvenlik sistemi içerisinde nasıl değerlendirileceğidir... Bu soruya adil, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir cevap verildiği gün staj ve çıraklık meselesi gerçek bir sosyal güvenlik reformuna dönüşür" diyerek sözlerini noktaladı.
