SGK Başuzmanı İsa Karakaş'ın "ezber bozan bir hüküm" olarak nitelendirdiği bu yeni karar, son yıllarda bazı şirketlerin çalışanlarına karşı bir kalkan olarak kullandığı "jet ara buluculuk" sistemine adeta neşter vurdu.
İşte çalışma hayatında dengeleri değiştirecek o önemli kararın tüm ayrıntıları:
ARA BULUCULUK SİSTEMİ İSTİSMAR EDİLİYORDU
İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi'nde kaleme aldığı yazısında, ara buluculuk müessesesinin aslında mahkeme süreçlerini hızlandırmak ve tarafların hür iradeleriyle uzlaşmasını sağlamak amacıyla kurulduğunu hatırlattı. Ancak sahada uygulamanın farklı bir boyuta evrildiğini belirten Karakaş, "Bazı işverenler, bu sistemi amacından saptırarak çalışanların haklarını gasp etmek için bir araç olarak istismar ediyordu" değerlendirmesinde bulundu.
"AYNI GÜN İMZA" DÖNEMİNE SERT FREN
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin verdiği son kararın çalışma hayatında taşları yerinden oynatacağını ifade eden Karakaş, işçinin işten atıldığı gün alelacele ara bulucuya götürülerek eline tutanak tutuşturulması yönteminin artık yüksek mahkeme barajına takıldığını müjdeledi. Karakaş, Yargıtay'ın bu kararıyla, ara buluculuğun işçinin gelecekte dava açmasını engellemek amacıyla bir hile (hile-i şeriyye) olarak kullanılamayacağına hükmettiğini vurguladı. Bu emsal kararın, işçinin zor durumundan faydalanılarak alınan imzaların hukuken geçersiz (hükümsüz) sayılacağını net bir şekilde ortaya koyduğu belirtildi.
EMSAL KARARA KONU OLAN OLAYIN PERDE ARKASI
SGK Başuzmanı Karakaş, Yargıtay'a taşınan olayın çarpıcı detaylarını da paylaştı. Bir fabrikada 6 yılı aşkın süredir üretim elemanı olarak ter döken bir çalışanın, sağlık sorunları gerekçe gösterilerek iş akdi feshedildi. Ağır anksiyete tedavisi gören ve kullandığı ağır ilaçlar nedeniyle bilinci zayıflayan işçi, işten çıkarıldığı aynı gün işveren tarafından ara bulucu ofisine götürüldü. Paraya acil ihtiyacı olan işçiye, "tüm alacaklarının ödeneceği" vaadiyle evraklar imzalatıldı.
Ancak 6 yıllık emeğin karşılığı olarak işçiye sadece 156.058,70 TL gibi düşük bir net ödeme yapıldı. Aynı fabrikada sadece 3 yıllık kıdemi olan başka bir işçiye bile 162 bin TL ödendiğinin ortaya çıkması üzerine mağdur işçi hukuk mücadelesi başlattı.
MAHKEME İŞVERENİ HAKSIZ BULDU
Olayı inceleyen İş Mahkemesi, işverenin dayatmasıyla hazırlanan ihtiyari ara buluculuk tutanaklarını şu gerekçelerle geçersiz saydı:
-
Düşünme Payı Verilmedi: İşten çıkarma ile ara buluculuk imzası aynı gün atıldı, işçiye konuyu düşünmesi için yeterli süre tanınmadı.
-
Talep İşverenden Geldi: Sürecin işçinin kendi rızasıyla başladığına dair hiçbir delil bulunamadı.
-
Makul Yarar İhlali: Karşılıklı anlaşma (ikale) durumlarında işçiye yasal haklarının ötesinde ek bir menfaat sağlanması gerekirken, daha az kıdemli işçiye daha fazla ödeme yapılması, işçinin iradesinin fesada uğratıldığını kanıtladı.
İSTİNAF VE YARGITAY KARARI ONADI
Yerel mahkemenin kararının ardından işveren tarafı istinaf başvurusunda bulundu. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, işçinin aldığı ilaçlar nedeniyle bilincinin zayıf olduğunu, işverenin bu zayıf konumdan "aşırı yararlandığını (gabin)" ve feshin aynı gün yapılmasının ortada "hakiki bir müzakere olmadığını" belirterek yerel mahkemenin kararını onadı. Ortada bir müzakere olmadığı için ara bulucunun aydınlatma görevini de yerine getirmediğine hükmedildi.
İşverenin son durağı olan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de İstinaf Mahkemesi'nin kararını usul ve kanuna tamamen uygun bularak onayladı. Karakaş konuyu şu net ifadelerle özetledi: "Böylece 'jet ara buluculuk' formülü hukuken tamamen çökmüştür. Çalışanların tazminat ve alacakları usulsüz tutanaklarla gasp edilemez."
