Kocaeli TV muhabiri Nisanur Karahan, Melal Sahaf sahibi Yusuf Doğan ile sahaflık kültürünün geleceğini, yapay zekânın kitap dünyasına etkilerini ve toplumun değişen okuma alışkanlıklarını konuştu. 2007 yılında üniversite eğitimi için Kocaeli’ye gelen ve 2020 yılında kendi sahaf dükkânını açan Doğan, teknolojinin gelişmesiyle birlikte araştırma kültürünün de önemli ölçüde değiştiğini söyledi.
“Yapay zekâ insanları tembelleştirdi”
Yapay zekânın doğru kullanıldığında faydalı bir teknoloji olduğunu ancak insanların araştırma alışkanlıklarını olumsuz etkileyebildiğini belirten Doğan, geçmişte bilgiye ulaşmak için gösterilen çabanın giderek azaldığını ifade etti.
Doğan, “Yapay zekâ da teknoloji de bıçağın iki ucu gibi. Nasıl kullandığınıza bağlı. Olumlu da kullanabilirsiniz, olumsuz da kullanabilirsiniz. Ama yapay zekâ insanları tembelleştirdi. Eskiden biz öğrenciyken İstanbul’a gider, sahafları gezer, kütüphanelerde ve arşivlerde araştırma yapardık. Şimdi yapay zekâya soruyoruz ama yapay zekâ bize her zaman doğru bilgi vermiyor” dedi.
“Kocaeli'de kütüphaneler sınava hazırlık merkezine dönüştü”
Üniversite öğrencilerinin araştırma ve kitap okuma alışkanlıklarına da değinen Doğan, kütüphanelerin eski işlevinden uzaklaştığını savundu.
“Bugün birçok üniversitenin gerçekten çok iyi kütüphanesi var. Ama dört sene boyunca okuduğu üniversitenin kütüphanesinin yolunu bilmeyen insanlar var. İnsan bir merak eder, benim bölümümle ilgili burada hangi kitaplar var diye. Kütüphaneler artık sadece ders çalışma merkezi haline geldi. Belediye ve üniversite kütüphaneleri sınavlara hazırlık yerine döndü.”
Doğan, özellikle akademik araştırmalarda arşivlerden ve basılı kaynaklardan yararlanmanın önemini vurgulayarak teknolojinin sunduğu kolaylıkların araştırma disiplininin önüne geçmemesi gerektiğini belirtti.
“200 liraya kahve alıyoruz, kitaba gelince cimri davranıyoruz”
Kitap okuma alışkanlığının azalmasının yalnızca ekonomik koşullarla açıklanamayacağını ifade eden Doğan, toplumun tüketim tercihlerine dikkat çekti.
Doğan, “Bazen insanlar bunu ekonomiye yoruyorlar. Ama 200 liraya bir kahve almaya gelince bunu tartışmıyoruz. Çok rahatlıkla 200 liraya bir kahve alabiliyoruz. Sırf marka diye bir tişörte binlerce lira verebiliyoruz. Niye kitaba gelince bu kadar cimri davranabiliyoruz?” sözleriyle kitaplara ayrılan bütçenin sorgulanması gerektiğini dile getirdi.
“Sosyal medya kitap okuma alışkanlığını değiştirdi”
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte insanların dikkatini dağıtan unsurların arttığını belirten Doğan, sosyal medya ve dijital platformların okuma alışkanlıklarını etkilediğini söyledi.
Geçmişte kitap okumanın önemli bir boş zaman etkinliği olduğunu hatırlatan Doğan, günümüzde cep telefonları, internet, sosyal medya ve dijital yayın platformlarının insanların zamanını büyük ölçüde doldurduğunu ifade etti.
Doğan, okuma kültüründeki değişimin yalnızca genç kuşaklara bağlanamayacağını, ekonomik, sosyolojik ve kültürel nedenlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
“Kocaeli'de insanların kitap okumaya ayıracak zamanı kalmıyor”
Kitap okuma alışkanlıklarının azalmasında çalışma hayatının da önemli bir etken olduğunu belirten Doğan, özellikle yoğun iş temposunda çalışan vatandaşların kültürel faaliyetlere yeterince zaman ayıramadığını söyledi.
“Bugün sekiz saat, on saat sanayide ya da ağır bir işte çalışan, sabah erkenden işe gidip akşam eve gelen, yemek yapacak, çocuklarına bakacak bir insanın kitap okumak veya sanatsal faaliyetlerde bulunmak için zamana ihtiyacı var.”
Modern çalışma hayatının insanları sürekli üretmeye ve tüketmeye yönlendirdiğini savunan Doğan, kitap okuma alışkanlığının yeniden kazanılması için yalnızca bireysel tercihlere değil, yaşam koşullarına da odaklanılması gerektiğini ifade etti.
“Kocaeli'de sahaflık kültürü hiçbir zaman ölmez”
E-kitap, PDF ve sesli kitapların yaygınlaşmasının sahaflık kültürünü tamamen ortadan kaldırmayacağını belirten Doğan, basılı kitapların kendine özgü bir değeri olduğunu söyledi.
“Kocaeli'de sahaflık kültürü hiçbir zaman ölmez. Kitabı seven, kitaba dokunmayı seven ya da kütüphane oluşturma alışkanlığı olan insan her zaman bunu yapıyor. Elbette PDF, e-kitap ve sesli kitap hayatı kolaylaştırıyor. Biz de bunları kullanıyoruz.”
Doğan, teknolojinin sağladığı kolaylıklardan yararlanırken kitaplarla kurulan bağın ve araştırma kültürünün korunması gerektiğini vurguladı.
Kocaeli TV'ye yaptığı açıklamalarda kitap okuma alışkanlığının azalmasının tek bir nedene bağlanamayacağını ifade eden Yusuf Doğan, yapay zekâdan sosyal medyaya, ekonomik koşullardan çalışma hayatına kadar pek çok etkenin birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
