Yüzyıllardır Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan nalbantlık mesleği, teknolojinin gelişmesi ve motorlu ulaşım araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Sivas’ta bu tarihi mesleği sürdüren az sayıdaki ustadan biri olan Yusuf Çemek, son beş yıldır cirit atlarının bakımını yaparak hem geçimini sağlıyor hem de bu geleneksel zanaatı yaşatmaya çalışıyor.
“Sevgi olmadan yapılmaz”
44 yaşındaki Yusuf Çemek, nalbantlık mesleğine kendi atlarının bakımını yaparak başladığını, daha sonra çevresinden gelen talepler üzerine bu işi profesyonel olarak sürdürmeye karar verdiğini belirtti.
“Önceden sadece kendi atlarımızı nallıyordum. Sivas’ta bu işi yapan kimse kalmayınca, arkadaşlar da destek olunca nalbantlığa başladım. Bu iş sevgi ister. Maddi karşılığı çok tatmin edici değil ama atlarla bağ kuruyorsun. Onların sana teslim olduğunu hissediyorsun.”
“Tek başıma yapıyorum, atlar da alıştı”
Çemek, işin hem fiziksel hem psikolojik zorlukları olduğunu ama doğru bir yaklaşım sergilendiğinde atların işbirliği yaptığını söylüyor:
“Eskiden 3-4 kişi birlikte çalışırdı, şimdi ben tek başıma yapıyorum. Kalabalık ortam atı geriyor. Ama doğru yaklaşırsan at da sana kendini bırakıyor. Bağırırsan, korkutursan işler ters gider. Tırnağı kesiyoruz, törpülüyoruz, uygun ölçüde nal çakıyoruz. Hata yaparsan, ata acı verir ve sonraki sefer seni istemez.”
“Bir çırak bile yok, bu gidişle tamamen bitecek”
Nalbantlık mesleğinin geleceğinden endişeli olduğunu ifade eden Yusuf Çemek, gençlerin bu alana ilgi göstermediğini vurguladı:
“Sivas’ta bu işi yapan sadece bir yaşlı ustamız var, bir de ben. Gençlerden heves eden yok. Oysa bir nalbant yetiştirmek 2-3 yıl sürer. Gençler kolay iş peşinde, zorluk istemiyor. Böyle giderse birkaç yıla kalmaz bu meslek tamamen biter.”
Çemek, atların ayak sağlığının hayati önem taşıdığını hatırlatarak, tırnak bakımı yapılmadığında tendon sorunlarının ve çatlamaların başladığını söyledi. “Her 45-60 günde bir tırnak bakımı şart. Aksi takdirde atlar ciddi sakatlık riski yaşar,” dedi.
“Nal olmazsa cirit olmaz”
At sahibi Erkan Elma da Yusuf Çemek’in mesleğini büyük bir özveriyle sürdürdüğünü dile getirerek, nal bakımının at sporları açısından önemine dikkat çekti:
“Cirit atlarımız sahaya sağlıklı çıkıyorsa bu Yusuf ustamızın sayesinde. Tırnaklar uzayınca atlar kum üzerinde kayıyor, bu da büyük bir risk. Nal çakma işi ustalık ister ama artık yapan çok az kaldı.”
Kültürel miras tehlikede
Anadolu’da bir zamanlar her köyde en az bir nalbant bulunurken, bugün bu sayı yok denecek kadar azaldı. Sivas’ta mesleği son nefesine kadar yaşatmak isteyen Yusuf Çemek gibi ustalar, çırak yetişmemesi ve ilgi eksikliği nedeniyle büyük bir kültürel mirasın kaybolmasından endişe ediyor.
