Yeni yıl dilekleri sıralanırken sağlık çoğu zaman ilk sırada yer alıyor. Ancak günlük yaşamın temposu içinde düzenli sağlık kontrolleri sıklıkla erteleniyor. Oysa yılın bu dönemi, mevcut sağlık durumunu gözden geçirmek ve yeni yıla güçlü bir başlangıç yapmak için önemli bir fırsat sunuyor.
Yıl sonu sağlık taramalarının önemine dikkat çeken Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Çağatay Öktenli, sağlığa ayrılmayan zamanın ileride hastalıkla mücadeleye dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
Belirti Vermeyen Hastalıklar Büyük Risk Taşıyor
Hipertansiyon, diyabet ve bazı kanser türleri gibi birçok ciddi hastalık erken evrede herhangi bir belirti göstermeden ilerleyebiliyor. Prof. Dr. Çağatay Öktenli, ağrı, halsizlik ve benzeri şikâyetler ortaya çıktığında hastalığın çoğu zaman ilerlemiş olabileceğini vurguluyor.
Kişi kendini iyi hissetse bile bu durum sağlıklı olduğu anlamına gelmeyebiliyor. Bu nedenle düzenli sağlık taramaları, hastalıkların en etkili şekilde tedavi edilebildiği erken dönemde teşhis edilmesini sağlıyor.
Sağlık Taramaları Vücudun Genel Durum Raporu Gibidir
Sağlık taramalarını araçların periyodik bakımına benzeten Prof. Dr. Öktenli, vücudun işleyişinde bir aksaklık olup olmadığının düzenli aralıklarla kontrol edilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Bu kontroller yalnızca mevcut hastalıkları tespit etmeyi değil; kolesterol, tansiyon ve kan şekeri gibi henüz belirti vermeyen risk faktörlerini erkenden saptayarak ileride gelişebilecek hastalıkların önüne geçmeyi amaçlıyor. Erken tanı sayesinde yaşam kalitesi korunuyor ve uzun vadeli sağlık riskleri azaltılıyor.
Sinsi İlerleyen Hastalıklar Mercek Altında
Sağlık taramalarında en sık hedeflenen hastalıklar genellikle sessiz ilerleyen rahatsızlıklardan oluşuyor. Bunlar arasında kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, gizli şeker, diyabet ve kolesterol yüksekliği ilk sıralarda yer alıyor.
Kadınlarda meme ve rahim ağzı, erkeklerde prostat, her iki cinste ise kalın bağırsak ve akciğer kanserleri düzenli taramalarla erken evrede tespit edilebiliyor. Ayrıca tiroit bozuklukları, kansızlık, vitamin ve mineral eksiklikleri, böbrek ve karaciğer hastalıkları, kemik erimesi ile Hepatit B ve C gibi enfeksiyonlar da kontrollerde değerlendiriliyor.
Görüntüleme Yöntemleri Sağlık Taramalarının Vazgeçilmezi
Kişiye göre değişmekle birlikte standart bir sağlık taramasında kan tahlilleri, görüntüleme yöntemleri ve kansere özel taramaların mutlaka yer alması gerekiyor. Kan tahlilleri; kan şekeri, kolesterol, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, tam kan sayımı ile vitamin ve mineral düzeylerini kapsamalı.
Görüntüleme ve ileri incelemelerde ise akciğer filmi, tiroit ve karın ultrasonu, kalp değerlendirmeleri ile yaş ve cinsiyete uygun kanser taramaları yapılmalı. Kadınlarda mamografi, Pap-smear ve HPV testleri, 50 yaş üstü bireylerde dışkıda gizli kan testi veya kolonoskopi önem taşıyor. Menopoz öncesi ve sonrası kadınlar ile ileri yaştaki erkeklerde kemik yoğunluğu ölçümü de ihmal edilmemeli.
40 Yaş Sonrası Düzenli Kontroller Hayati Önem Taşıyor
30 yaş altı, risk faktörü bulunmayan bireylerde 2-3 yılda bir genel kontrol yeterli olabiliyor. Ancak 40 yaşından sonra metabolizmanın değişmesiyle birlikte sağlık riskleri artıyor ve yılda bir kez düzenli kontrol şart hale geliyor.
Kadınların menopoz sonrası kemik sağlığı ve meme kontrollerine, erkeklerin ise prostat sağlığına daha fazla odaklanması gerekiyor. Ayrıca yoğun stres altında çalışanlar, hareketsiz yaşam sürenler veya sanayi kimyasallarına maruz kalan kişilerde taramaların daha kapsamlı ve sık yapılması öneriliyor. Aile öyküsü bulunan bireylerin ise sağlık taramalarına daha erken yaşlarda başlaması büyük önem taşıyor.