Çalışanın sözleşmesinde yer alan brüt ücret, bordro üzerinden çeşitli yasal kesintilere tabi tutuluyor. Genel uygulamada brüt ücret üzerinden yüzde 14 oranında SGK primi ve yüzde 1 oranında işsizlik sigortası primi kesiliyor.
Bu kesintilerin ardından çalışanın gelir vergisi matrahı hesaplanıyor. Damga vergisi de diğer yasal düzenlemeler kapsamında bordroda yer alabiliyor. Tüm bu işlemler sonucunda çalışanın hesabına yatırılan net ücret ortaya çıkıyor.
Aynı maaş neden yıl içinde düşebiliyor?
Çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri de brüt maaş değişmediği halde yılın bazı dönemlerinde net ücretin neden azalabildiği.
Bunun temel nedeni, kümülatif gelir vergisi matrahının yıl boyunca birikmesi. Çalışanın yıl içinde elde ettiği gelir arttıkça belirli vergi dilimlerine geçilebiliyor. Daha yüksek vergi dilimine girildiğinde çalışanın bordrosundaki gelir vergisi kesintisi de artabiliyor.
Bu nedenle brüt maaşı aynı kalan bir çalışanın yılın ilerleyen aylarında hesabına yatan net ücretinde düşüş görülmesi mümkün olabiliyor.
Gelir vergisi yüzde 15’ten yüzde 40’a kadar çıkabiliyor
Ücret gelirlerinde uygulanan gelir vergisi oranları, çalışanın tabi olduğu vergi dilimine göre değişiyor. Oranlar yüzde 15'ten yüzde 40'a kadar çıkabiliyor.
Ancak daha yüksek vergi dilimine geçilmesi, çalışanın maaşının tamamının bir anda yüksek orandan vergilendirildiği anlamına gelmiyor. Vergilendirme, kademeli olarak uygulanan vergi dilimleri üzerinden yapılıyor.
Bu nedenle bordrodaki gelir vergisi tutarını değerlendirirken yalnızca o ayın brüt maaşına değil, yıl boyunca biriken kümülatif vergi matrahına da bakmak gerekiyor.
Asgari ücret istisnası da uygulanıyor
Maaş hesaplamalarında dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise asgari ücrete karşılık gelen bölüm için uygulanan gelir ve damga vergisi istisnası.
Bu istisna nedeniyle bordroda yer alan her kesinti, çalışanın toplam brüt maaşının tamamı üzerinden aynı şekilde hesaplanmıyor. Çalışanın vergi matrahı ve ilgili istisnalar dikkate alınarak net ücret belirleniyor.
Çalışanlar bordroda özellikle bu bölümlere bakmalı
Maaşında neden değişiklik olduğunu anlamak isteyen çalışanların bordrolarını düzenli olarak kontrol etmesi önem taşıyor.
Özellikle gelir vergisi matrahı, kümülatif vergi matrahı, vergi dilimi, SGK primi, işsizlik sigortası primi ve diğer kesinti tutarları incelendiğinde net maaştaki değişimin nedeni daha kolay anlaşılabiliyor.
Brüt maaşın aynı kalmasına rağmen hesaba yatırılan ücretin değişmesi, her zaman işveren tarafından yapılan bir kesinti anlamına gelmiyor. Yasal prim ve vergi uygulamaları da çalışanın yıl içerisindeki net gelirini doğrudan etkileyebiliyor.
