Kocaeli TV muhabiri Nisanur Karahan, Melal Sahaf sahibi Yusuf Doğan ile kitapların değişen dili, yapay zekânın kültürel mirasa etkisi ve yerel tarih bilinci üzerine özel bir röportaj gerçekleştirdi. Türk edebiyatının önemli eserlerinin yeni nesiller için sadeleştirilmesini eleştiren Doğan, teknolojinin gelişmesiyle birlikte araştırma alışkanlıklarının değiştiğini ve toplumun kendi kültürel değerlerinden uzaklaştığını söyledi.
“Türk edebiyatını özet kitaplara dönüştürmeyin”
Eski ve nadir kitapların yeniden basılırken günümüz diline uyarlanmasına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Doğan, dilin bir toplumun kültürel kimliğinin önemli parçalarından biri olduğunu vurguladı.
Cemil Meriç'in “Kamus namustur” sözünü hatırlatan Doğan, yayınevlerinin gençlerin daha kolay anlayabilmesi amacıyla klasik eserleri sadeleştirmesine karşı olduğunu belirtti.
Doğan, “Eğer biz tarihimizi, dilimizi, kültürümüzü seviyorsak onları o dile yaklaştırmamız gerekirken biz onları oradan uzaklaştırıp onların anlayabileceği bir yere taşıyoruz” dedi.
Özellikle Türk edebiyatındaki eserlerin kısaltılmasına tepki gösteren Doğan, “Çalıkuşu gibi yüzlerce sayfalık bir kitabı 50 sayfalık özet kitap haline getiriyoruz. Memleket Hikâyeleri'ni özetliyoruz. Dünya klasiklerinde bunu bir nevi anlıyorum ama bunu Türk edebiyatına yapmayın” ifadelerini kullandı.
“Kendi dilimizi kendi elimizle yok ediyoruz”
Sosyal medya kullanımının günlük konuşma dilini değiştirdiğine dikkat çeken Doğan, özellikle gençler arasında yabancı kelimelerin yaygınlaşmasını eleştirdi.
“Date”, “ghosting” ve “love bombing” gibi ifadelerin günlük konuşmalarda sıkça kullanıldığını belirten Doğan, internetin farklı kültürlere ait kelimelerin hızla yayılmasına neden olduğunu söyledi.
Doğan, “Bugün bizim belki de orta yaş grubunun çok da aşina olmadığı bir dil var. Osmanlıca metinleri çözmeyi bıraktık, bu yeni dili çözmeye çalışıyoruz. Kendi aralarında ne konuşuyorlar? Bu dil nasıl gelişti? Böyle bir dil kirlenmesi var” dedi.
Sahafların eski eserleri koruyarak dilin geçmiş dönemlerdeki kullanımını yeni nesillere aktardığını ifade eden Doğan, klasik kitapların ilk baskılarındaki kelime zenginliğine dikkat çekti.
YAPAY ZEKA ŞİRKETLERİNİN ESKİ KİTAPLARA İLGİSİ TARTIŞILIYOR
Röportajda, yapay zekâ şirketlerinin dijital verilerin yetersiz kalması nedeniyle eski basılı kaynaklara yöneldiği ve bunun kültürel miras açısından risk oluşturabileceği yönündeki iddialar da gündeme geldi.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Doğan, teknolojik gelişmeleri yalnızca eleştirmenin yeterli olmadığını, kültürel eserlerin korunması ve araştırmacıların kullanımına sunulması gerektiğini söyledi.
Doğan, “Bugün arşivlerimizi korumamız gerekiyor ve tabii bunlara girip çalışmamız gerekiyor. Dünya, ülkeler veya dijitalleşme hiçbir zaman durmadı. Bu durumda biz ne yapabiliyoruz, biz ne yapıyoruz?” ifadelerini kullandı.
“Akademisyenlerin arşivlerde daha fazla çalışması gerekiyor”
Araştırma kültürünün giderek zayıfladığını savunan Doğan, geçmişte öğrencilerin baskısı bulunmayan kitapları bulmak için sahafları ve kütüphaneleri dolaştığını anlattı.
Günümüzde bazı araştırmacıların kitaplara ulaşmak ve eserleri incelemek yerine sahaflardan sayfa fotoğrafı talep ettiğini belirten Doğan, bu yaklaşımı eleştirdi.
“Şimdi kütüphane kurmuyoruz. Kütüphane bilincinden artık çok fazla uzaklaştık. Evlerin çoğunda neredeyse kütüphane yok” diyen Doğan, akademik çalışmaların daha fazla kaynak araştırmasına dayanması gerektiğini vurguladı.
Doğan, kültürel mirasın korunması için yalnızca teknolojik gelişmelerin takip edilmesinin değil, mevcut kaynakların araştırılması ve değerlendirilmesinin de önemli olduğunu ifade etti.
“Kocaeli’de yaşayanlar Yahya Kaptan’ın kim olduğunu biliyor mu?”
Kültürel miras tartışmasını Kocaeli'nin yerel tarihine taşıyan Doğan, vatandaşların yaşadıkları şehrin geçmişini yeterince araştırmadığını savundu.
Doğan, “Kocaeli'de yaşayan insanların yüzde 80'ine sorun. Yahya Kaptan diyoruz. Yahya Kaptan ismi nereden gelmiş mesela? İnsan bir merak etmez mi, niye bu semtin adı Yahya Kaptan diye?” sözleriyle yerel tarih bilincinin önemine dikkat çekti.
Toplumun kendi edebiyatını ve kültürel değerlerini tanımakta eksiklikler yaşadığını belirten Doğan, Yunus Emre, Şeyh Galip, Reşat Nuri Güntekin ve Nef'î gibi isimlerin eserlerinin daha fazla okunması gerektiğini söyledi.
“Kocaeli'deki bir sahafta Kocaeli tarihiyle ilgili kitap bulunmalı”
Melal Sahaf'ta Kocaeli ve İzmit tarihine ilişkin özel bir kitap bölümü oluşturduğunu anlatan Yusuf Doğan, sahafların bulundukları şehirlerin kültürel hafızasını koruma sorumluluğu taşıdığını ifade etti.
Doğan, “Bir kişi Kocaeli'deki bir sahafa gelip de Kocaeli tarihiyle, İzmit tarihiyle ilgili kitap bulamıyorsa bence o kişi sahaflığı da yapmasın. Önce kendi kültürümüzle, bulunduğumuz şehirle ilgili kaynakları bulundurmamız gerekiyor” dedi.
Sahaf dükkânını açarken öncelikle Kocaeli ve İzmit hakkında yayımlanmış eserleri toplamaya başladığını belirten Doğan, bu koleksiyonu geliştirmeye devam ettiğini söyledi.
Kocaeli'nin farklı şehirlerden gelen insanların bir arada yaşadığı bir kent olduğunu hatırlatan Doğan, yalnızca Kocaeli'ye değil, Türkiye'nin diğer illerine ilişkin tarih, kültür ve gezi kitaplarını da bulundurduğunu belirtti.
Doğan, “Kocaeli sadece Kocaelilerin yaşadığı bir şehir değil. Bugün neredeyse 81 ilden insanlar burada yaşıyor. Onlar da geldikleri şehirlerle ilgili burada kaynak bulabilirler” ifadelerini kullandı.
Sahafların yalnızca eski kitapların alınıp satıldığı işletmeler olmadığını vurgulayan Doğan, bu mekânların aynı zamanda geçmişle bugün arasında kültürel bir bağ kurduğunu belirtti.
Kocaeli TV'ye yaptığı açıklamalarda Türkçenin korunması, eski eserlerin gelecek kuşaklara aktarılması ve yerel tarih bilincinin geliştirilmesi gerektiğine dikkat çeken Yusuf Doğan, kültürel mirasın yaşatılmasında sahaflara, araştırmacılara ve okuyuculara önemli sorumluluklar düştüğünü ifade etti.
