Milli Mücadele döneminin önemli kahramanlarından Yahya Kaptan'ı vefatının 106. yıl dönümünde Kocaeli'de anılmaya devam ediyor.
Yahya Kaptan Kimdir?
Yahya Kaptan (1891 – 9 Ocak 1920), Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’ta özel olarak yer verdiği ve “fedakâr bir vatansever” olarak nitelendirdiği isimlerden biridir. Osmanlı’nın gizli istihbarat yapılanması olan Teşkilat-ı Mahsusa mensuplarındandır ve Millî Mücadele döneminde Kuvvay-ı Milliye komutanları arasında yer almıştır.
Köprülü’den Kocaeli’ye Uzanan Mücadele
1891 yılında Makedonya’nın Köprülü kasabasında doğan Yahya Kaptan, genç yaşlardan itibaren haksızlığa karşı tavır alan, cesur ve atak bir karakter olarak tanındı. 1910 yılında amcasına saldıran bir Bulgar’la yaşadığı olaydan sonra dağa çıkmak zorunda kaldı ve Balkan Harbi öncesinde Türk yerleşim yerlerine saldıran Bulgar ve Sırp çetelerine karşı koymak için kendi çetesini kurdu.
O yıllarda çete reislerine “Kaptan” denildiği için bu ünvan lakabı olarak kaldı. Balkan savaşlarında yer aldı, bölgede Osmanlı kuvvetlerine istihbarat sağladı ve Sırplara karşı çete savaşlarını başarıyla yürüttü. 1. Dünya Savaşı’nda ise Teşkilat-ı Mahsusa bünyesinde görev alarak Makedonya ve Irak Cephesi dahil kritik görevler üstlendi.
Millî Mücadele’de Kritik Rol: İzmit ve Çevresi
Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul’a dönen Yahya Kaptan, Teşkilat-ı Mahsusa’nın da dağılmasıyla, eski İttihatçıların kurduğu gizli yapılanmalardan Karakol Cemiyeti’nin Menzil Grubu içinde yer aldı. Bu yapı, Anadolu’da başlayacak mücadele için insan ve malzeme sevkiyatını yürütmeyi hedefliyordu.
Bu süreçte Yahya Kaptan, İstanbul’dan ayrılarak Tavşancıl’a geçti ve bölgede İtilaf devletlerinden güç alan, Türklere baskı uygulayan Rum çetelerine karşı mücadele yürüttü. Mustafa Kemal Paşa’nın İstanbul’a yakın bölgelerde güvenilir silahlı birlikler oluşturma planında İzmit bölgesi stratejik önemdeydi. İzmit Kuvvay-ı Milliye örgütü de bu görev için Yahya Kaptan’ı önerdi.
Yahya Kaptan, Sivas’ta bulunan Mustafa Kemal Paşa ile telgrafla temasa geçerek görevlendirildi ve aylarca bölgede İstanbul’la bağlantılı hain ve işbirlikçi çetelerin faaliyetlerini engelledi.
Neden Hedef Oldu?
Yahya Kaptan’ın Mustafa Kemal Paşa ile yakın teması ve eski İttihatçı yapılardan giderek uzaklaşması, Karakol Cemiyeti içerisindeki bazı unsurları da rahatsız etti. İstanbul Hükümeti ve yerel işbirlikçiler, Yahya Kaptan’ın İzmit hattında örgütlü halde bulunmasını tehlike olarak gördü.
Bu süreçte bazı isimler tarafından Yahya Kaptan hakkında suçlamalar gündeme getirildi. Ancak İzmit Tümen Komutanlığı’nın yaptığı araştırmada Yahya Kaptan’ın bu suçları işlemediği ortaya çıktı. Buna rağmen hedef haline gelmesi engellenemedi.
Şehadeti: 9 Ocak 1920
Yahya Kaptan, 6 Ocak 1920 sabahı kuşatılarak teslim oldu. Köy dışına çıkarıldı ve 9 Ocak 1920’de Gebze’de şehit edildi. Eşi Şevket Hanım, şehadet sonrası Mustafa Kemal Paşa’ya çektiği telgrafta, Yahya Kaptan’ın sırf Mustafa Kemal Paşa ile teması nedeniyle ve “suçlu olmadığı halde” öldürüldüğünü belirtti; Tavşancıl halkının olaya tanık olduğunu da vurguladı.
Mustafa Kemal Paşa bu olay üzerine büyük üzüntü yaşadı, konuyu yakından takip etti, Yahya Kaptan’ın ailesine maaş bağlatılmasını sağladı ve sorumluların yargılanması için ısrarlı girişimlerde bulundu.
Yahya Kaptan’ın Önemi
Yahya Kaptan; özellikle İstanbul’a yakın Kocaeli hattında Millî Mücadele’nin güvenliğini sağlamaya çalışmış, yerel direnişi örgütlemiş, işgal destekli çetelere karşı mücadele etmiş ve bu süreçte “vatansever bir fedai” olarak tarih sayfalarında yer almıştır. Atatürk’ün Nutuk’ta kendisine özel bir yer ayırması, onun Millî Mücadele açısından taşıdığı kritik önemi gösteren en güçlü işaretlerden biridir.
