İzmir’in en önemli tarihi ve ticari merkezlerinden biri olan Kemeraltı Çarşısı, yalnızca tarihi yapılarıyla değil, yüzyıllardır devam eden geleneksel zanaatlarıyla da dikkat çekiyor.
Çarşıda bıçakçılıktan sıcak demirciliğe, geleneksel çalgı yapımından el sanatlarına kadar pek çok meslek, ustaların el emeğiyle varlığını sürdürmeye devam ediyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 22 yıldır düzenlenen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri de tarihi yapıların yanı sıra bu yapılara hayat veren ustaların ve somut olmayan kültürel mirasın korunmasına katkı sağlıyor.
NASIRLI ELLERDE YAŞAYAN MİRAS
Kemeraltı’ndaki ustalar için yaptıkları işler yalnızca bir meslek ya da geçim kaynağı değil. Her biri, yıllar hatta kuşaklar boyunca aktarılan bilgi ve deneyimi geleceğe taşıyor.
Bıçak ustası Hasan Ergenay, def yapım ustası Sami Hosseini ile sıcak demircilik geleneğini sürdüren Akdemir ailesi, mesleklerinin karşı karşıya olduğu zorlukları ve geleceğe dair umutlarını anlatıyor.
Ustalara göre fabrikasyon üretimin yaygınlaşması, çırak yetişmemesi ve gençlerin geleneksel mesleklere ilgisinin azalması, birçok zanaatın geleceğini tehdit ediyor.
DEF USTALIĞINI DÜNYAYA TAŞIYOR
İran doğumlu sanatçı ve enstrüman yapımcısı Sami Hosseini, geleneksel çalgı yapımını Kemeraltı’ndan dünyaya taşıyan isimlerden biri.
Çocukluk yıllarında tanıştığı def, zaman içerisinde Hosseini’nin hayatının merkezine yerleşti. 2012 yılında diş hekimliği eğitimi için İzmir’e gelen Hosseini, Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Çalgı Yapımı Bölümü’nü keşfetmesinin ardından eğitim hayatında farklı bir yol seçti.
Çalgı yapımı alanında lisans, Türk Sanat Müziği alanında ise yüksek lisans eğitimi alan Hosseini, 2016 yılında Kemeraltı’nda Defxane adlı atölyesini kurdu.
Bugün geleneksel yöntemlerle ürettiği defleri dünyanın farklı ülkelerine gönderen Hosseini, Kemeraltı’nın kültürel mirasını da uluslararası projeler aracılığıyla tanıtıyor.
Hosseini, aldığı Tarihe Saygı Ödülü’nün kendileri açısından önemli bir motivasyon olduğunu belirterek, yerel yönetimlerin geleneksel mesleklere verdiği desteğin yeni ustaların yetişmesi açısından büyük önem taşıdığını ifade etti.
“BU İŞİ YAPAN USTA NEREDEYSE KALMADI”
1950 yılında Denizli’nin Yatağan beldesinde doğan bıçak ustası Hasan Ergenay, çocuk yaşta babasının yanında öğrendiği mesleğini uzun yıllardır Kemeraltı’nda sürdürüyor.
Geleneksel yöntemlerle el işçiliği bıçak üreten Ergenay, bugün Kemeraltı’nda bu mesleği sürdüren ustaların oldukça azaldığını belirtiyor.
Fabrikasyon üretimin ve teknolojinin geleneksel üretimin önüne geçtiğine dikkat çeken Ergenay, el yapımı bir bıçağın ortaya çıkması için büyük emek gerektiğini vurguluyor.
Ergenay’a göre bir zanaatın kaybolması, yalnızca bir mesleğin ortadan kalkması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda yıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel birikimin de kaybedilmesi anlamına geliyor.
Tarihe Saygı Ödülü’nün mesleklerinin hâlâ değer gördüğünü hissettirdiğini belirten Ergenay, bu tür desteklerin ustaların üretmeye devam etmesi açısından önemli olduğunu ifade ediyor.
KEMERALTI’NDA ÇEKİÇ SESLERİ DEVAM EDİYOR
Kemeraltı’nın yaşayan zanaatlarından biri olan sıcak demircilik de Akdemir ailesinin ellerinde gelecek kuşaklara aktarılıyor.
Ali ve Ömer Akdemir kardeşler, çocukluklarından itibaren içinde bulundukları mesleği bugün de aynı sokakta sürdürmeye devam ediyor.
Geçmişte aynı bölgede çok sayıda demirci dükkânı bulunduğunu belirten ustalar, günümüzde ise geleneksel sıcak demirciliği sürdüren işletmelerin oldukça azaldığına dikkat çekiyor.
Bugün balta, kebap şişi, tarım aletleri ve kişiye özel ürünler hazırlayan Akdemir kardeşler, çalışmalarında tamamen el emeğine dayalı üretim yöntemlerini kullanıyor.
GENÇ USTA GELENEĞİ YENİ ALANLARA TAŞIDI
Sıcak demircilik geleneğinin üçüncü kuşak temsilcilerinden Süleyman Akdemir ise aile mesleğini modern sektörlerle buluşturuyor.
Çocukluk yıllarından itibaren atölyede büyüyen Akdemir, geleneksel demirciliği dizi, film, oyun ve cosplay sektörlerine taşıyor.
Dönem dizileri ve farklı yapımlar için tarihi dönemlerde kullanılan balta, bıçak, kılıç ve ok uçlarının aslına uygun örneklerini hazırlayan genç usta, aynı zamanda ahşap oyma işçiliğini demirle birleştirerek koleksiyonluk eserler üretiyor.
Akdemir ayrıca düzenlediği workshop ve eğitimlerle bu mesleğe ilgi duyan yeni ustaların yetişmesine katkı sağlamayı hedefliyor.
KEMERALTI’DAN AVRUPA’YA
Geleneksel demircilik ürünleri yalnızca Türkiye’de değil, yurt dışında da ilgi görüyor.
Akdemir ailesi, internet siteleri ve sosyal medya üzerinden gelen siparişlerle başta Almanya, Belçika ve Hollanda olmak üzere Avrupa’nın farklı ülkelerine ürün gönderiyor.
Böylece Kemeraltı’nda kuşaklar boyunca sürdürülen geleneksel üretim, yalnızca İzmir’in değil, dünyanın farklı noktalarındaki insanların da ilgisine sunuluyor.
22 YILLIK DESTEK
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 22 yıldır düzenlenen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri, Kemeraltı’nın tarihi dokusunun yanı sıra burada yaşayan geleneksel üretim kültürünün korunmasına da katkı sağlıyor.
Çekiç sesleri, demir ateşi, ahşap kokusu ve geleneksel enstrümanların tınıları arasında üretmeye devam eden Kemeraltı ustaları, geçmişten gelen meslekleri geleceğe taşımaya çalışıyor.
Kemeraltı’nın son ustalarının verdiği mücadele, tarihi bir çarşının yalnızca binalardan ve dükkânlardan ibaret olmadığını da gösteriyor. Asıl miras, ustaların ellerinde yaşayan bilgi, emek ve gelenek olarak yeni kuşaklara aktarılıyor.
