Yıllardır en sık başvurulan dava usullerinden birinin yürürlükten kalktığı iddiaları üzerine yargı çevreleri ve davacılar, "belirsiz alacak davası kalktı mı", "güçlendirilen kısmi dava nedir" ve "HMK 109 maddesi nasıl uygulanacak" sorularını arama motorlarında araştırmaya başladı. İşte konuya dair tüm merak edilen o soruların yanıtları...
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) yapılan son yasal düzenleme, adliye koridorlarında en çok konuşulan başlıkların başında yer aldı. Özellikle işçi alacakları, maddi tazminat talepleri ve ticari uyuşmazlıklarda alacağın tam miktarını baştan belirleyemeyen davacıların başvurduğu belirsiz alacak davasının geleceği netlik kazandı. Hak kaybı yaşanacağı yönündeki kaygılar tartışma yaratırken, kanun koyucu hak arama hürriyetini koruyan yeni bir sistemi yürürlüğe koydu. Hukuk camiasında "belirsiz alacak davası kaldırıldı mı" ve "yeni kısmi davanın şartları neler" sorguları hız kazanırken, 7589 sayılı Kanun ile HMK sistematiğinde açılan yeni sayfanın tüm ayrıntıları gün yüzüne çıktı.
BELİRSİZ ALACAK DAVASI KALKTI MI, YERİNE NE GELDİ?
Hukuk uygulamasında uzun süredir tartışılan belirsiz alacak davası, 7589 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle yapılan değişiklikle birlikte yürürlükten kaldırıldı. Ancak bu düzenleme, alacak miktarını net olarak kestiremeyen davacıların korumasız kalacağı anlamına gelmiyor. Kanun koyucu, eski belirsiz alacak davasının sunduğu tüm koruma ve usul güvencelerini kısmi dava kurumuna aktardı. Böylece HMK'nın 109. maddesine eklenen 4. fıkra ile hukuk sistemine "güçlendirilmiş kısmi dava" modeli kazandırıldı.
HMK 109/4 İLE GÜÇLENDİRİLEN KISMİ DAVA NASIL GÖRÜLECEK?
Yeni sistemle birlikte kısmi dava açan taraf için süreç çok daha esnek ve korunaklı hale geldi. Yapılan düzenlemeyle uygulamaya giren üç temel yenilik şu şekilde sıralandı:
-
Talep Artırımı Kolaylığı: Kısmi dava açan davacı, artık ıslah yoluna gitme zorunluluğu yaşamadan ve iddianın genişletilmesi yasağıyla karşılaşmadan talebini artırabilecek. Bu hak, tahkikat aşaması tamamlanana kadar tek bir defaya mahsus olmak üzere kullanılabilecek.
-
Zamanaşımı Güvencesi: Eski kısmi dava modelinde artırılan tutar için zamanaşımı ancak artırım yapıldığı tarihte kesiliyordu ve bu durum ciddi hak kayıpları doğuruyordu. Yeni fıkra sayesinde, sonradan artırılan miktar için de zamanaşımı doğrudan ilk davanın açıldığı gün itibarıyla kesilmiş kabul edilecek.
-
Islah Hakkının Korunması: Talep sonucunun artırılması işlemi kanunen bağımsız bir ıslah sayılmayacak. Bu sayede davacının dosyadaki diğer usuli eksiklikler veya işlemler için kanundan doğan tek seferlik ıslah hakkı boşa harcanmayacak, saklı kalacak.
ESKİ BELİRSİZ ALACAK DAVASI İLE YENİ KISMİ DAVA ARASINDAKİ FARKLAR NELER?
Yeni yasal düzenleme, iki dava türü arasındaki farkları tek bir çatı altında topladı. Eski uygulamada belirsiz alacak davası HMK 107 kapsamında tamamen bağımsız bir dava türü olarak açılıyordu. Yeni dönemde ise süreç HMK 109/4 çerçevesinde kısmi dava içinde talep artırımı yoluyla yürütülecek.
Her iki sistemde de iddianın genişletilmesi yasağı uygulanmazken, yeni sistemde artırım bir defaya mahsus ve ıslaha gerek kalmadan yapılabilecek. En kritik nokta olan zamanaşımı güvencesinde ise hiçbir hak kaybı yaşanmayacak. Tıpkı eski belirsiz alacak davasında olduğu gibi, yeni güçlendirilmiş kısmi davada da alacağın tamamı için zamanaşımı dava açılış tarihi esas alınarak kesilmiş sayılacak.
