Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. Atatürk'ün naaşı, Ankara'da yapılması planlanan anıt mezar tamamlanıncaya kadar korunmak üzere özel bir işlemden geçirildi. Bu uygulamanın nasıl gerçekleştirildiği, yıllar sonra Anıtkabir Komutanlığı tarafından hazırlanan bir kitapta belgeleriyle anlatıldı. "Sonsuz Yolculuk, Dolmabahçe'den Anıtkabir'e" adlı eserde, tahnit işlemini gerçekleştiren hekimlerden kullanılan koruyucu maddelere kadar birçok tarihî ayrıntı yer aldı.
ATATÜRK'ÜN NAAŞI MUMYALANDI MI?
Atatürk'ün naaşına, ölümünün ardından tahnit adı verilen koruma işlemi uygulandı.
Ancak bu uygulama, Eski Mısır'daki mumyalama geleneğiyle aynı işlem olarak değerlendirilmemeli.
Tahnit, vefat eden kişinin bedeninin belirli bir süre bozulmadan korunmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirilen tıbbi bir işlem.
Atatürk'ün naaşının tahnit edildiği bilgisi, yalnızca sonradan ortaya atılan bir iddiaya dayanmıyor. İşlemin yapıldığına ilişkin dönemin hekimleri tarafından hazırlanmış resmî tutanak bulunuyor.
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığının Atatürk Ansiklopedisi'nde de tahnit işleminin 11 Kasım 1938 akşamında tamamlandığı belirtiliyor.
ATATÜRK'ÜN NAAŞINA NEDEN TAHNİT İŞLEMİ YAPILDI?
Atatürk'ün vefat ettiği tarihte Anıtkabir henüz inşa edilmemişti.
Devlet yetkilileri, naaşın Ankara'da yapılacak anıt mezara nakledilinceye kadar korunması amacıyla tahnit işleminin gerçekleştirilmesini kararlaştırdı.
Dönemin Başbakanı Celal Bayar'ın talimatıyla başlatılan işlem öncesinde Atatürk'ün naaşı, Ord. Prof. Şerafettin Yaltkaya'nın gözetiminde dinî usullere uygun olarak yıkandı ve kefenlendi.
Ardından uzman hekimlerden oluşan ekip koruma işlemini gerçekleştirdi.
Tarihî kayıtlarda işlemin amacı, defin törenine kadar naaşın muhafaza edilmesi olarak açıklandı.
ATATÜRK'ÜN TAHNİT İŞLEMİNİ KİM YAPTI?
Atatürk'ün naaşına uygulanan tahnit işlemi, Gülhane'de görev yapan patolojik anatomi uzmanı Prof. Dr. Lütfi Aksu ve ekibi tarafından gerçekleştirildi.
İşlem sırasında Prof. Dr. Mustafa Hayrullah Diker ile Prof. Dr. Süreyya Hidayet Serter de gözetim görevini üstlendi.
Hazırlanan raporla işlem kayıt altına alındı.
Atatürk'ün ölümünün hemen ardından İstanbul Hıfzıssıhha Müzesi Müdürü Dr. Nuri Hakkı Aktansel tarafından yüzünün ve sağ elinin kalıpları da çıkarıldı.
Bu kalıplar daha sonra Anıtkabir'deki müze koleksiyonuna alındı.
ATATÜRK'ÜN TAHNİT RAPORUNDA NE YAZIYOR?
Anıtkabir Komutanlığının hazırladığı tarihî eserde, naaşın korunması için gerçekleştirilen işlemin resmî tutanağına yer verildi.
Raporda, defin merasimine kadar naaşın muhafaza edilmesi amacıyla Prof. Dr. Lütfi Aksu tarafından tahnit yapılmasının kararlaştırıldığı belirtildi.
Tutanakta işlemin gerçekleştirildiği ve kullanılan koruyucu çözeltinin bileşiminin kayıt altına alındığı görülüyor.
Tarihî formülde formalin, süblime, tuz, dönemin belgesinde "acide pehenque" şeklinde yazılan madde ve su bulunuyor.
Böylece tahnit işleminin hangi maddeler kullanılarak gerçekleştirildiği resmî belgeye geçmiş oldu.
ATATÜRK'ÜN TABUTU 1953 YILINDA NEDEN AÇILDI?
Atatürk'ün naaşı, 1938 yılındaki cenaze töreninin ardından Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine yerleştirildi.
Anıtkabir'in tamamlanması üzerine 1953 yılında nakil hazırlıkları başladı.
9 Kasım 1953 tarihinde Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu'nun gözetiminde uzmanlardan oluşan bir heyet tarafından tabut açıldı.
İnceleme sırasında 1938 yılında yapılan tahnit işleminin naaşın korunmasını sağladığı görüldü.
Tarihî kayıtlarda, naaşın üzerindeki koruyucu sargıların açıldığı ve bedenin durumunun incelendiği anlatıldı.
Bu işlemin ardından tabut yeniden kapatılarak ertesi gün gerçekleştirilecek nakil töreni için hazırlık yapıldı.
ATATÜRK'ÜN TAHNİT İŞLEMİ 1953'TE KALDIRILDI MI?
Atatürk'ün naaşına uygulanan geçici koruma işlemi, Anıtkabir'deki defin öncesinde çözüldü.
9 Kasım'da tabutun açılmasında görev alan Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu, ertesi gün rahatsızlığı nedeniyle işlemlere katılamadı.
10 Kasım 1953'te yapılan hazırlıklar Doç. Dr. Cahit Özen'in gözetiminde sürdürüldü.
Naaş, daha önce uygulanan koruyucu malzemelerden arındırılarak defin için hazırlanan tabuta nakledildi.
Böylece Atatürk'ün naaşı, Anıtkabir'deki mezar odasına defnedildi.
ATATÜRK'ÜN NAAŞI ANITKABİR'E NE ZAMAN TAŞINDI?
Atatürk'ün naaşı, 10 Kasım 1953 tarihinde düzenlenen devlet töreniyle Etnografya Müzesi'nden Anıtkabir'e götürüldü.
Tören, Atatürk'ün ölümünün 15. yıl dönümünde gerçekleştirildi.
Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, İsmet İnönü ve çok sayıda devlet görevlisinin katıldığı törenle Atatürk'ün naaşı ebedî istirahatgâhına yerleştirildi.
Böylece Atatürk'ün Etnografya Müzesi'nde 21 Kasım 1938'de başlayan geçici kabir dönemi sona erdi.
2026 yılı itibarıyla Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e nakledilmesinin üzerinden 73 yıl geçti.
ATATÜRK'ÜN TAHNİT RAPORU HANGİ KİTAPTA YER ALIYOR?
Anıtkabir Komutanlığı, 2013 yılında Anıtkabir'in açılışının 60. yıl dönümü kapsamında "Sonsuz Yolculuk, Dolmabahçe'den Anıtkabir'e" adlı kitabı hazırladı.
Kitapta Atatürk'ün vefatından cenaze törenine, Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrinden Anıtkabir'e nakline kadar tarihî belgeler ve fotoğraflar bir araya getirildi.
Eserin dikkat çeken bölümlerinden biri de 1938 yılında uygulanan tahnit işlemiyle ilgili rapor oldu.
Kitap, 2013 yılında hazırlanmış olmasına rağmen Atatürk'ün vefatının 88. yıl dönümü olan 10 Kasım 2026'da yeniden gündeme geldi.
Atatürk'ün naaşının korunmasına ilişkin tarihî kayıtlar, Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığının Atatürk Ansiklopedisi'nde de ayrıntılı biçimde yer alıyor.
