Türkiye'nin yurt dışına kaçırılan tarihi eserlerin geri getirilmesine yönelik çalışmaları kapsamında önemli bir adım daha atıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Amerika Birleşik Devletleri'nden iadesi sağlanan 100 kültür varlığını İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programda kamuoyuna tanıttı.
Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos'un da katıldığı törende, eserlerin Türkiye'ye dönüş sürecinde yürütülen bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalar anlatıldı. Bakan Ersoy, program kapsamında “Kaçış Yok: Boubon” sergisinin açılışını da gerçekleştirdi.
ABD'DEKİ MÜZAYEDE SATIŞLARI DURDURULDU
Bakan Ersoy, Mayıs 2026'da ABD'deki bir müzayede evinde satışa çıkarılan Anadolu kökenli eserlerin tespit edilmesi üzerine harekete geçildiğini açıkladı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı uzmanlarının hazırladığı bilimsel raporlar ve belgeler, Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) yetkililerine iletildi.
Yürütülen ortak çalışmalar sonucunda eserlerin satışları durduruldu ve Türkiye'ye iadeleri sağlandı.
HOROZTEPE'NİN 40 ESERİ 70 YIL SONRA TÜRKİYE'DE
Türkiye'ye getirilen 100 kültür varlığı arasında Tokat'ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe'den çıkarılan 40 eser de bulunuyor.
MÖ 2300-2000 yıllarına tarihlenen eserler, Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun metal işçiliğini gözler önüne seriyor. Törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplardan oluşan koleksiyonun iadesinde arkeolog Prof. Dr. Tahsin Özgüç'ün bilimsel araştırmalarından yararlanıldı.
Horoztepe'de 1953 yılında gerçekleştirilen kaçak kazılara ilişkin kayıtlar da eserlerin kökeninin belirlenmesinde önemli rol oynadı. Böylece yaklaşık 70 yıldır Anadolu'dan uzakta bulunan eserler yeniden Türkiye'ye kazandırıldı.
GETTY MÜZESİNDEN 44 TARİHİ LEVHA GERİ ALINDI
İade edilen eserlerin bir diğer önemli bölümünü Burdur'un Düver köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levha oluşturdu.
MÖ 6. yüzyıla tarihlenen Arkaik Dönem eserlerinin, antik yapılarda çatı ve kaplama amacıyla kullanıldığı belirtildi.
Bakan Ersoy, daha önce 2022'de ABD'den, 2024'te Danimarka'dan ve 2025'te Virginia Güzel Sanatlar Müzesinden gerçekleştirilen iadelerin ardından J. Paul Getty Müzesindeki eserlerin de Türkiye'ye getirildiğini açıkladı.
Levhaların, hazırlanacak bir proje kapsamında İstanbul Arkeoloji Müzelerindeki diğer parçalarla bir araya getirilmesi planlanıyor.
Ersoy, konuyla ilgili açıklamasında, "Her bir parça bize geçmişte yaşanan yağmayı hatırlatırken, aynı zamanda kararlılığın birleştirici gücünü de anlatacak." dedi.
APHRODISIAS PORTRESİNİN İADESİNDE 1976 TARİHLİ BELGE ETKİLİ OLDU
Türkiye'ye dönen kültür varlıkları arasında Aphrodisias Antik Kenti'ne ait bir portre de yer aldı.
Eserin geçmişini araştıran Bakanlık uzmanları, eski koleksiyon kayıtları ve arşiv belgelerinin yanı sıra 1976 yılında hazırlanan bir olay yeri tutanağından yararlandı.
Söz konusu tutanakta yer alan "Tespit edilip belgelenenler dışında başka eserlerin de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır." ifadesinin, iade sürecinde önemli bir kanıt olduğu belirtildi.
İade edilen eserler arasında tiyatro maskları ve tanrıça heykelcikleri de bulunuyor.
“KAÇIŞ YOK: BOUBON” SERGİSİ AÇILDI
İstanbul Arkeoloji Müzelerinde açılan “Kaçış Yok: Boubon” sergisinde, Burdur'un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyü yakınlarındaki Boubon Antik Kenti'nden kaçırılan eserler bir araya getirildi.
1960'lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılarla yurt dışına çıkarılan bronz heykellerin baş, gövde ve diğer parçaları zaman içerisinde farklı ülke ve koleksiyonlara dağılmıştı.
Türkiye'ye geri kazandırılan eserler arasında Roma imparatorları Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius ile ilişkilendirilen kültür varlıkları da yer aldı.
BİLİMSEL ANALİZLER VE TANIKLIKLAR İADEYİ SAĞLADI
Boubon eserlerinin izinin sürülmesinde Prof. Dr. Jale İnan'ın öncülük ettiği araştırmalar önemli rol oynadı. İnan'ın antik yazıtları, heykel kaidelerini ve yurt dışındaki eserleri karşılaştırarak yürüttüğü çalışmalar, sonraki araştırmalara temel oluşturdu.
İbecik köyü sakinlerinin tanıklıkları, eski fotoğraflar ve müze kayıtları da incelemelerde kullanıldı.
Özellikle Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbıyla kaidesindeki oyukların uyumu, eserlerin Boubon kökenli olduğunu destekleyen bulgular arasında gösterildi. Bu bulguların toprak ve kurşun izotop analizleriyle de desteklendiği açıklandı.
Bakan Ersoy, Boubon Antik Kenti'nde 2023 yılında yeniden başlayan arkeolojik kazıların Burdur Arkeoloji Müzesinin koordinasyonunda sürdüğünü bildirdi.
Kültür varlıklarının iadesinin yalnızca eserlerin fiziksel olarak geri getirilmesinden ibaret olmadığını belirten Bakan Ersoy, şu ifadeleri kullandı:
"Amacımız eserleri bir vitrinden alıp başka bir vitrine koymak değil, hikâyeleri ve ait oldukları kültürel bütünlük içinde onları yeniden değerlendirebilmektir."
İade sürecine katkı sağlayan Manhattan Bölge Savcılığına, HSI yetkililerine, bilim insanlarına ve diplomatik temsilcilere teşekkür eden Ersoy, Türk Hava Yollarının eserlerin Türkiye'ye ücretsiz ve güvenli biçimde taşınmasına destek verdiğini de belirtti.
Bakan Ersoy, Türkiye'nin tarihi eser kaçakçılığıyla mücadelesini sürdüreceğini vurgulayarak, "Anadolu'dan yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarımızın izini sürmeye ve onları bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalarla ait oldukları topraklara kazandırmaya devam edeceğiz." dedi.
Programın sonunda Bakan Ersoy ve beraberindeki heyet, İstanbul Arkeoloji Müzelerini gezerek Türkiye'ye getirilen eserleri inceledi.
