Endüstriyel Miras Geleceğe Taşınıyor
Kocaeli’de bulunan Seka Kağıt Müzesi, Türkiye’nin kağıt sanayisinin tarihini gözler önüne seriyor. 70 metrelik kağıt makinesi, tonlarca ağırlığındaki çelik silindirler, Alman üretimi hamur sistemleri ve dönemin enerji panoları müzenin en dikkat çekici bölümleri arasında yer alıyor.
Dünyanın en büyük kağıt müzesi olma özelliğini taşıyan 12 bin 345 metrekarelik alanda kurulu, 4 katlı ve 18 salonlu yapı, endüstriyel mirası gelecek nesillere aktarıyor. Türkiye’nin kağıt ihtiyacının önemli bir bölümünü uzun yıllar karşılayan tesis, 2004 yılında üretimi durdurduktan sonra uygulanan endüstriyel dönüşüm projesiyle 2016’da müze olarak hizmete açıldı.
“Bu Makineler İleri Mühendislik Örneği”
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Müzeler Şefi Hüseyin Saban, müzede sergilenen makinelerin dönemin ileri mühendislik örnekleri olduğunu belirtti. Makinelerin yaklaşık yüzde 90’ının Almanya menşeli olduğunu söyleyen Saban, “1934’te Almanya’dan trenlerle getirilen parçalar burada monte edildi. O dönemin endüstriyel üretim standartlarına göre oldukça gelişmiş bir sistem kurulmuş” dedi.
Türkiye’nin İlk Kağıt Mühendisleri Burada Yetişti
Başlangıçta üretim hattında Alman mühendislerin görev yaptığını ve Türk gençlerinin çıraklık ve kalfalık sistemiyle eğitim aldığını ifade eden Saban, “1950’li yıllara gelindiğinde tesis tamamen Türk mühendis ve ustaların kontrolüne geçti. Burada yalnızca kağıt üretilmedi; Türkiye’nin ilk kağıt mühendisleri ve ustaları da yetişti” şeklinde konuştu.
1 Numara Kağıt Makinesi: Tek Başına Üretim Hattı
Fabrikanın en eski üretim hattı olan “1 numaralı kağıt makinesi”, 1934 yapımı ve J.M. Voith firmasına ait. 70 metre uzunluğunda ve 2,65 metre eninde olan makine, tek başına komple bir üretim hattı gibi çalışıyor. Sistem; oluşum bölümü, pres sistemi, 48 kurutma silindiri ve perdah kalenderden oluşuyor. Hamur tel bölümünde ince bir tabaka hâlinde yayılıyor, vakum sistemiyle suyun büyük kısmı uzaklaştırılıyor. Ardından pres bölümünde nem oranı düşürülüyor, 48 silindirli kurutma grubunda kontrollü ısı transferi sağlanıyor ve son olarak kalender bölümünde yüzey düzgünlüğü ile kalınlık standardı oluşturularak bobin haline getiriliyor.
Hamur Hazırlamada Fiziksel Parçalama ve Kalite Kontrol
Saban, hamur hattındaki makinelerin kalite açısından kritik olduğunu vurguladı. “Schleifer makinesi tomrukları mekanik olarak liflerine ayırıyor. Refiner’lar lifleri saçaklandırarak yüzey alanını artırıyor. Politiks çoklu karıştırıcı sistemle hamurun homojenliği, yoğunluğu ve katkı maddelerinin dağılımı kontrol ediliyor. Bu aşamalar, kağıdın dayanıklılığı ve kalite standardını belirliyor” dedi.
Enerji Sistemleri de Entegre Çalışıyor
Enerji altyapısının da mekanik üretim sistemine entegre planlandığını anlatan Saban, “1934’lü yıllara ait Siemens marka elektrik panosu hâlâ sergileniyor. Alternatörle üretilen enerji bu pano üzerinden dağıtılıyordu. Tüm makineler entegre bir sistem olarak çalışarak üretimi tamamlıyordu. Bu yapı, döneminin tam anlamıyla endüstriyel mühendislik örneğidir” ifadelerini kullandı.
