Üretim çarklarının hiç durmadığı, sevkiyatların saniye saniye planlandığı bir düzende, yasal düzenlemelerin de bu dinamizme ayak uydurması gerekiyor. Sistemin kilitlendiği anlarda başvurulan geçici çözümler, bazen devasa cezai yaptırımların kapısını aralayabiliyordu. Bugüne dek süregelen resmi işlemler, olayın insani veya mecburiyet boyutunu tamamen yok sayan mekanik bir işleyişe sahipti. Son yapılan mevzuat değişikliği ise, masa başından verilen kararların yerine sahaya inip gerçeği araştıran yepyeni bir anlayışı getiriyor.
Ticari Hayata Yük Olan Eski Sistem
Kocaeli gibi sanayi bölgelerinde ticari araç trafiği günün yirmi dört saati aralıksız sürer. Emniyet ve SGK arasında beş yıl önce kurulan köprü, yollardaki denetimleri sıkılaştırırken masum işletmecileri de yakmaya başlamıştı. Bir şirketin üzerine kayıtlı kamyoneti veya hafif ticari aracı süren şahıs, SGK sisteminde o firmaya ait görünmüyorsa doğrudan "kayıt dışı personel" olarak işaretleniyordu. Hastaneye yetişmek için aracı alan bir akrabanın polise denk gelmesi, Kocaeli'deki bir fabrikanın ya da küçük işletmenin devlete yüz binlerce lira borçlanmasına yol açıyordu.
Önce Dinle Sonra Ceza Kes Yaklaşımı
Tepkilerin büyümesi üzerine kurum geri adım attı ve mantık dışı cezalara dur dedi. Artık trafikte tutulan tutanak SGK'nın sistemine düştüğünde, işletmecinin kapısına hemen ödeme emri gitmeyecek. Yeni süreç, ceza kesmeden önce muhatapları dinleme temeline dayanıyor. Denetmenler devreye girerek hem direksiyondaki kişiyi hem de şirket yetkilisini ayrı ayrı sorgulayacak. Ortada gerçekten gizli bir işçi-işveren bağı olup olmadığı, titiz bir mülakatın ardından netleşecek.
Emanet Araba Kullanmak Suç Olmaktan Çıkıyor
Bu sayede, aracı arkadaşına ödünç vermek veya bir akrabadan yardım istemek gibi günlük hayatın parçası olan olaylar cezalandırılmayacak. Şahıslar arasındaki özel ilişki durumları, emanet kullanım çerçevesinde değerlendirilip rapora işlenecek. Eğer denetmen ortada bir maaş ödemesi, yani gerçek bir istihdam bağı bulamazsa dosyayı kapatacak ve işletme rahat bir nefes alacak.
Kayıt Dışına Geçit Yok
Sistemin insancıllaşması, vergi ve prim kaçıranları kurtarmaya yetmeyecek. Yapılan mülakatlarda sürücünün gerçekten orada çalıştığı ortaya çıkarsa, cezalar işletmeyi iflasa sürükleyecek kadar sert. Kayıt dışı birini direksiyona geçirmenin ilk cezası 66 bin 60 lira olarak belirlenmiş durumda. Aynı kişinin ya da bir başka işçinin bir yıl içinde tekrar sigortasız yakalanmasının faturası ise 198 bin 180 liraya ulaşıyor. Aylık prim ve hizmet belgesi eksikliği 66 bin 60 lira, maaş bordrosu ile yasal evraklardaki hatalar ise her biri için ayrı ayrı 16 bin 515 liralık aylık cezalara neden oluyor.
