Kocaeli Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Figen Büyükakın ve araştırmacı Zehra Yalnız tarafından yapılan çalışmada, kentte faaliyet gösteren 12 ileri biyolojik atık su arıtma tesisinin verimliliği değerlendirildi. 2020 ile 2023 yıllarını kapsayan analizde, 11 tesisin genel olarak etkin çalıştığı, sadece bir tesisin ise verimlilikte düşüş yaşadığı tespit edildi. Araştırma, çevresel sürdürülebilirlik açısından bu tesislerin kritik rol oynadığını ve özellikle organik madde ile azot gideriminde önemli başarılar elde ettiklerini ortaya koydu.
İleri biyolojik arıtma tesisleri neden bu kadar önemli?
Sanayi faaliyetlerinin artması, su kaynaklarının kirlenmesi ve iklim değişikliği gibi etkenler, atık su arıtma tesislerinin rolünü her geçen gün daha hayati hale getiriyor. Prof. Dr. Figen Büyükakın ve Zehra Yalnız’ın çalışmasında vurgulandığı gibi, ileri biyolojik arıtma yöntemleri sadece çevreye zarar veren maddeleri bertaraf etmekle kalmıyor; aynı zamanda suyun yeniden kullanımını ve kaynakların geri kazanımını da mümkün kılıyor. Hatta doğru politikalarla bu tesislerin, küresel gübre ihtiyacının %10’undan fazlasını karşılayabilecek potansiyele sahip olduğu belirtiliyor. Bu yönüyle ileri biyolojik arıtma, klasik yöntemlerden çok daha çevreci ve verimli bir seçenek olarak öne çıkıyor.
Türkiye’de ileri arıtma tesislerinin gelişimi hız kazandı
Türkiye’de ileri biyolojik arıtma tesislerinin sayısı son 20 yılda ciddi şekilde arttı. 2002 yılında sadece 145 olan toplam atık su arıtma tesisi sayısı, 2022 itibarıyla 1315’e yükseldi. Bu tesislerin yarısından fazlası, yani %51’i ileri biyolojik arıtma kapasitesine sahip. Özellikle büyükşehirlerde ve sanayi bölgelerinde bu tesislerin kurulması için belediyeler öncülük ediyor. Ancak kurulum maliyetlerinin yüksekliği, kamu desteklerinin ve uzun vadeli stratejilerin önemini artırıyor. Etkin çalışmayan tesislerin sadece ekonomik değil, çevresel açıdan da büyük riskler doğurduğu göz önüne alındığında, yapılan verimlilik analizleri kamu politikaları açısından da yol gösterici nitelik taşıyor.
Umuttepe tesisi dışında tüm tesisler etkin çalıştı
Araştırma kapsamında Kocaeli’deki 12 ileri biyolojik arıtma tesisi, yatırım maliyetleri ve enerji kullanımları gibi girdilere karşılık personel sayısı, hizmet verilen nüfus ve işlenen atık su miktarı gibi çıktılar temel alınarak analiz edildi. 2023 yılı itibarıyla Kullar, Plajyolu, Gebze, 42 Evler, Tavşancıl, Umuttepe ve Köseler tesislerinin tüm analiz dönemlerinde etkin çalıştığı saptandı. Ancak Malmquist toplam faktör verimliliği analizine göre, Umuttepe Arıtma Tesisi 0.873 verimlilik skoru ile 1’in altında kalan tek tesis oldu. Bu da aynı kaynaklarla daha az çıktı üretildiği anlamına geliyor. Ölçek etkinliğinde de zayıf kalan Umuttepe dışındaki 11 tesisin teknik ve yönetimsel olarak yüksek verimlilik gösterdiği belirlendi.
Araştırma kamu yatırımları için yol haritası olabilir
Çalışma, yalnızca mevcut durumun değil, gelecek planlamalarının da temelini oluşturabilecek veriler sunuyor. Özellikle kamu bütçesiyle kurulan bu tesislerin performanslarının düzenli izlenmesi, kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayabilir. Tesislerin çoğunun yüksek etkinlik ve verimlilik göstermesi, Kocaeli’nin çevresel sürdürülebilirlik konusunda güçlü bir altyapıya sahip olduğunu ortaya koyarken, eksik kalan noktalar için de stratejik adımların atılması gerektiğini gösteriyor.
