Kalp ve damar hastalıklarıyla birlikte en sık ölüm nedenleri arasında yer alan kanser, toplumda hâlâ “korkulan ama konuşulmayan” bir hastalık olarak algılanıyor. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi, Halk Sağlığı Uzmanı Doç. Dr. Nurten Elkin, Dünya Kanser Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada bu algının ciddi bir sorun olduğuna dikkat çekti. Kanserin hem dünyada hem de Türkiye’de önemli bir halk sağlığı problemi olduğunu belirten Elkin, hastalığın sanıldığı gibi çaresiz olmadığını vurguladı. Elkin’e göre kanser vakalarındaki artışta yaşam süresinin uzaması, çevresel etkenler, sigara kullanımı, sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam önemli rol oynuyor. Ancak doğru bilgi, erken tanı ve korunma ile bu tablonun değiştirilebileceği ifade ediliyor.
Erken Tanı Tedavinin Anahtarı
Kanserle mücadelede en kritik noktanın erken tanı olduğunun altını çizen Doç. Dr. Nurten Elkin, zamanında yapılan taramaların tedavi başarısını ve yaşam süresini doğrudan etkilediğini söyledi. Birçok kanser türünün erken evrede yakalandığında tamamen tedavi edilebildiğini belirten Elkin, geç tanı durumunda ise hem tedavi sürecinin zorlaştığını hem de hastaların yaşam süresinin kısaldığını ifade etti. Elkin, “Hiçbir şikâyetim yok” düşüncesinin tarama programlarını ertelemek için bir gerekçe olmaması gerektiğini vurgulayarak, düzenli kontrollerin hayati önem taşıdığını dile getirdi.
Hayat Kurtaran Tarama Programları
Erken tanı için uygulanması gereken tarama yöntemlerine de değinen Elkin, özellikle belirli yaş gruplarındaki bireylerin bu kontrolleri aksatmaması gerektiğini belirtti. Meme kanserinde düzenli mamografi, rahim ağzı kanserinde smear ve HPV testi, kolon kanserinde gaitada gizli kan testi ve kolonoskopi ile prostat kanserinde PSA takibinin erken tanıda büyük rol oynadığını söyledi. Elkin, bu taramaların şikâyet olmasa bile yapılması gerektiğini hatırlatarak, “Kanserde sessiz ilerleyen süreçler ancak tarama ile yakalanabilir” dedi.
Kanserle Mücadele Hastalıktan Önce Başlıyor
Toplumda kanser denildiğinde akla ilk olarak kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavi yöntemlerinin geldiğini belirten Elkin, modern tıbbın bu bakış açısını değiştirdiğini ifade etti. Kanserle mücadelenin hastalık ortaya çıkmadan önce başladığını vurgulayan Elkin, aile sağlığı merkezlerinin bu süreçte önemli bir rol üstlendiğini söyledi. Bireyin yaşam tarzını yakından tanıyan bu merkezlerin, risk faktörlerini izleyerek koruyucu sağlık hizmetlerini sürekli sunabildiğini belirten Elkin, erken müdahalenin önemine dikkat çekti.
Kanserden Korunmak Mümkün
Bilimsel verilerin kanserden korunmanın mümkün olduğunu açıkça ortaya koyduğunu ifade eden Doç. Dr. Nurten Elkin, kanserlerin yaklaşık yüzde 30 ila 50’sinin önlenebilir olduğunu söyledi. Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmanın, alkol tüketimini sınırlamanın, sağlıklı ve dengeli beslenmenin, düzenli fiziksel aktivitenin ve ideal kilonun korunmasının kanser riskini ciddi ölçüde azalttığını belirten Elkin, güneşin zararlı etkilerinden korunmanın ve HPV ile Hepatit B gibi aşılanabilir kanserler için aşıların ihmal edilmemesi gerektiğini de hatırlattı.
KETEM’ler Erken Tanının Bel Kemiği
Türkiye’de yürütülen kanser tarama programlarına da değinen Elkin, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri’nin (KETEM) bu alandaki önemine dikkat çekti. KETEM’lerde meme kanseri için 40-69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi, rahim ağzı kanseri için 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV testi, kolon kanseri için ise 50-70 yaş arası kadın ve erkeklere iki yılda bir gaitada gizli kan testi uygulandığını belirten Elkin, bu hizmetlerin ücretsiz sunulduğunu hatırlattı.
“Farkındalık Gerçekten Hayat Kurtarır”
Toplumsal bilincin kanserle mücadelede belirleyici olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Nurten Elkin, sözlerini şu mesajla tamamladı: “Kanserle mücadele, hastalık ortaya çıktıktan sonra değil, ortaya çıkmadan önce başlar. Düzenli kontroller, tarama programlarına katılım ve doğru bilgiye ulaşmak bu mücadelenin temel taşlarıdır. Bilinç, erken tanı ve korunma ile kanserin seyri değiştirilebilir. Çünkü farkındalık, gerçekten hayat kurtarır.”