Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi ve Sultanahmet Camii’nde yürütülen restorasyon çalışmalarına ilişkin basın açıklaması yaptı. Ersoy, Sultanahmet Camii’ndeki restorasyon çalışmalarının tamamlandığını, Ayasofya’daki çok katmanlı restorasyon sürecinin ise planlanan takvim doğrultusunda devam ettiğini belirtti. Öte yandan Ayasofya’nın altında 7 adet, 1600 yıllık tünel ortaya çıkarıldığı öğrenildi.
Ayasofya restorasyonunda detaylar
Bakan Ersoy, Ayasofya restorasyon süreci hakkında şunları söyledi:
“Kuzey, doğu ve güney cepheleri ile minaresinde yaklaşık 11 bin metrekare iskele kurulumu yaptık. Minare altındaki galeri giriş bölgesinde çelik platform sistemi oluşturduk. Araştırma raspaları ve malzeme analizleri sonucunda kuzey ve doğu cephelerinde çimento esaslı sıvalar tespit ettik. Yaklaşık 2 bin 800 metrekare alanda titiz bir süreçle bu sıvaları temizledik. Raspası tamamlanan yüzeylerde biyolojik oluşum temizliği ve tuzdan arındırma işlemlerini de yaptık. Halihazırda mermer yüzeylerde mekanik temizlik çalışmalarına devam ediyoruz.”
“Bizans ve Osmanlı dönemlerine uygun el yapımı tuğla üretimini yaptırdık ve onarım çalışmalarında kullanmaya başladık. Merkez laboratuvarımızın analizleriyle derz ve örgü harçlarında Erken Bizans, Geç-Orta Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait bulgular tespit ettik. Yapının güçlendirme ihtiyacını belirlemek için georadar taramaları ve sayısal modelleme çalışmaları da gerçekleştirdik. 5 bin 200 metrekare alanda yapılan çalışmanın ortaya koyduğu veriler ışığında güçlendirme projeleri hazırlandı ve onaylandı.”
“Minareler ve kubbe üzerinde çalışmalarımız devam ediyor. Kuzeydoğu minaresinde şerefe altında kontrollü söküm gerçekleştirdik. Sökülen taşları belgeleyip, kullanılabilir olanları özgün yöntemlerle onarıp tekrar yerlerine yerleştirdik. Minarenin gövde, mukarnas, petek ve basamak bölümlerindeki yeniden örüm işlemleri tamamlandı. Şerefe döşemeleri, korkuluklar ve püskül imalatlarını yaptık. Bakır alem onarımı ve altın varak kaplama işlerini tamamladık. Yüzey temizliğine devam ediyoruz. Külah kaplama ve kurşun işlerine devam ediyoruz. Paslanmaz plaka ve rotlarla güçlendirme çalışmaları eş zamanlı yürütülüyor. Çimento esaslı uygunsuz müdahaleleri temizleyip taş onarımlarını yaptık. Derz ve kozmetik onarım çalışmalarına devam ediyoruz.”
“Ayasofya Kebir Camii’nin kubbesi, tarihin en muazzam mimari ve mühendislik örneklerinden biri. İç mekanda kurduğumuz çelik platform ve geçici çatı sistemleri ile mozaiklerin ve yapının hava şartlarından etkilenmemesini sağladık. 43,5 metre yüksekliğindeki iskelenin kurulumu öncesinde zemin testleri, yükleme analizleri, georadar taramaları ve titreşim testleri gerçekleştirildi. Hiçbir adımı bilimsel tetkikler ve çağdaş restorasyon gerekleri olmadan atmadık.”
Yer altı tünelleri ve hipoje çalışmaları
“Ayasofya’nın yer altı tünelleri ve hipoje (yer altı mezar yapısı) çalışmalarına da önem verdik. Batı bahçe ve kuzey cephe vezir bahçe bölgelerinde bilimsel yöntemler ve uzman ekipler eşliğinde çalışmalar sürdürüyoruz. Mekan 1’de 31 Ocak-10 Mart 2025 tarihleri arasında 112 ton dolgu toprağı çıkardık. Mekan 2’de 12 Mart 2025’te kazılara başladık ve yaklaşık 522 ton dolgu tahliye ettik. Mekan 3’te kısa sürede 32 ton dolgu temizledik. Bu tünellerden bin 68 ton toprak dolgu tahliye ettik. Vezir bahçedeki yer altı mezar yapısında ise 102 ton dolgu temizlendi. Ana koridor ve simetrik mezar odaları bulundu.”
Sultanahmet Camii restorasyonu
“Sultanahmet Camii’nde 400 yılı aşkın tarihindeki en kapsamlı restorasyon çalışmalarını gerçekleştirdik. 2018’den itibaren fiilen başlattığımız çalışmalarla camiyi ibadete ve ziyarete kapatmadan restorasyonu tamamladık. Harim kısmında 1.200 metrekare alana 8 metre yüksekliğinde çelik platform ve 35 metre yüksekliğinde iskele kurarak ana kubbe kotuna ulaştık. 6 minarenin yapısal onarımları, külah ve korkuluk müdahaleleri detaylı şekilde yapıldı. Yaklaşık 400 ton kurşun kaplama ve altın kaplamalar yenilendi. Dış ve iç cephelerde taş ve mermer yüzeylerde temizlik ve sağlamlaştırma çalışmaları tamamlandı.”
Bilim kurulu üyeleri açıklama yaptı
Prof. Dr. Ahmet Güleç, “Çeşitli yöntemler tartışıldı, son olarak bu yönteme karar verildi. Üst örtü açıldıktan sonra temizlik ve statik sağlamlaştırmalar yapılacak. İçteki mozaiklere zarar gelmemesi için içeriye platform kurulması elzem oldu.”
Prof. Dr. Hasan Fırat Diker, Ayasofya’nın altında ortaya çıkan 7 adet tünelin 1600 yıllık tarihe sahip olduğunu ve restorasyon sürecinde belgelenip görsellerinin basınla paylaşıldığını söyledi.